Khám phá nghệ thuật Tranh Đông Hồ

Thứ 6, 20/01/2012
3003

Tranh Đông Hồ là một đặc sản nghệ thuật của người dân làng Đông Hồ (thuộc xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh) mà xưa kia có tên là Làng Mái.

Vào thế kỷ XVI, sự xuất hiện của tranh Đông Hồ đã góp phần không nhỏ vào việc lưu giữ vốn văn hóa cổ xưa của dân tộc và trở thành niềm tự hào của dân làng Đông Hồ.

 

Tranh Đông Hồ phản ánh được nét văn hóa Việt thuần khiết, đa dạng và độc đáo. Nét văn hóa ấy được nhà thơ Hoàng Cầm thể hiện một cách đầy tự hào qua hai câu thơ trong bài thơ “Bên kia sông Đuống”: 

 

“Tranh Đông Hồ, gà lợn nét tươi trong,

Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp.”

 

 

 

        

           

            Gà 

       

 

“Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp” ấy chính là chất liệu làm tranh cùng với đường nét và bố cục của tranh. Chất liệu làm tranh được chế biến thủ công từ các nguyên liệu sẵn có trong thiên nhiên như giấy làm từ cây dó, màu đỏ của gạch non, màu vàng của hoa điệp vàng, màu trắng của vỏ sò điệp, màu đen của lá tre đốt thành...  

 

 

Tranh Đông Hồ được in bằng tay lần lượt với từng bản màu, mỗi lần in là một lần phơi. Ngoài khâu khắc tranh trên gỗ, người làm tranh còn phải tẩn mẩn, công phu trong từng giai đoạn, từng chi tiết của bức tranh mới cho ra một bức tranh đẹp. Đầu tiên là sơn hồ trên giấy, xong phơi giấy cho khô lớp hồ để quết điệp lên, rồi lại tiếp tục phơi để in tranh với từng mảng màu. Người làm tranh dùng chổi lá thông để quét bột điệp được nghiền từ vỏ con sò điệp dưới biển đã trộn với hồ lên giấy dó. Chổi lá thông tạo ra những đường sọc khi quét, riêng màu trắng tự nhiên của vỏ điệp sẽ trở nên lấp lánh dưới ánh sáng mặt trời.

 

Chất điệp và màu sắc tự nhiên ấy đã khiến những cảnh sắc thiên nhiên, hình ảnh sinh hoạt của người dân trong cuộc sống thường ngày ở vùng Kinh Bắc sáng “bừng” trên giấy.

 

                                           

“Trong như ngọc, trắng như ngà

Đây trèo đấy hứng cho vừa lòng nhau”

 

 

tranh_dong_ho

 

 

Tranh Đông Hồ phần lớn là tranh sinh hoạt, tranh chúc tụng, tranh lịch sử, tranh thờ và truyện tranh. Những hình ảnh thể hiện trên loại tranh dân gian này đều bày tỏ sự vinh hoa, phú quý, đề huề sung túc bên cạnh những bức tranh phản ánh cảnh sinh hoạt đời thường.

 

 

 

“Trạng Chuột ơn vua cưới vợ làng,

Kiệu son lộng lẫy lọng hoa vàng!

Nàng dâu xứ chuột chân đi đất,

Ngón nhỏ bùn non vẫn dính chân!”

 

  

tranh_dan_gian_dong_ho

 

 

Những bức tranh Đông Hồ gắn bó với làng quê, với đời sống của người nông dân nên thật sự gần gũi với người Việt. Đời sống tinh thần của người dân Việt trở nên phong phú, đa dạng hơn cũng là nhờ công sức sáng tạo và giữ gìn nét văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc của người dân làng Đông Hồ.

 

Chỉ tiếc là làng tranh Đông Hồ ngày nay không còn “rộn rịp” như xưa, nghề làm tranh cũng mai một dần. Với các dự án khôi phục lại làng nghề, đặc biệt là làng nghề truyền thống, mong rằng trong tương lai, những ai ghé chân đến làng Đông Hồ, đều thấy các ngả đường “Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp.”